Wat als jouw organisatie wordt geraakt door een cyberaanval en je IT-systemen plots niet meer werken? Hoe verzeker je continuïteit en hoe zorg je ervoor dat je stakeholders snel en correct worden geïnformeerd? De afgelopen maanden testten een 10-tal hogescholen hoe goed zij voorbereid zijn op een cybercrisis. Kristof Van Doorsselaere, projectmanager Network & Security aan HOGENT, blikt terug op het traject.
Tussen november 2025 en juni 2026 organiseerden Belnet en het Centrum voor Cybersecurity België voor de derde keer een opleidingstraject voor Belnet-klanten, waarbij zij stap voor stap leerden om zelf een cybercrisisoefening op te zetten en te begeleiden. Dit jaar was het de beurt aan de hogescholen.
Interactieve workshops
De opleiding bestond uit een interactief traject van drie workshops, waarbij theorie en praktijk elkaar afwisselden.
In de eerste sessie lag de focus op de basis van crisismanagement- en communicatie. Ook kwamen experten van het CCB toelichting geven over de NIS2-richtlijn, en illustreerden ze de werking van het CERT.be aan de hand van een concrete case study. Daarna namen de deelnemers in kleine groepen deel aan een realistische crisisoefening in meerdere rondes, waarbij ze goede praktijken op vlak van crisisbeheer konden toepassen.
De tweede en derde sessie vormden de basis voor het zelf uitwerken van een (cyber)crisisoefening. Stap voor stap werden de deelnemers doorheen het traject geloodst: van het bepalen van de scope tot het uitwerken van injects voor het crisisteam en de evaluatie van een oefening. Ook werd er de nodige aandacht besteed aan de rol van de oefenleider en observator.
Daarna gingen de hogescholen zelf aan de slag. Wie wilde, kon in tussentijd nog advies en begeleiding krijgen over het gekozen scenario en de aanpak.
“De workshops waren zeer waardevol en goed opgebouwd”, aldus Kristof Van Doorsselaere van HOGENT. “De voorbereiding voor onze eerste oefening was wel pittig - er gingen verschillende vergaderingen aan vooraf - maar dat heeft ons geholpen om alles goed door te denken.”
Innovatieve aanpak
HOGENT organiseerde voorafgaand aan de eigenlijke oefening een dry run met collega’s uit het IT-team. “Aangezien dit voornamelijk technische IT-profielen zijn, gaf dit toch een volledig andere dynamiek dan later met het crisismanagementteam. Maar het vooraf oefenen was zeker waardevol: het hielp ons om het scenario te verfijnen en te zien waar eventuele problemen konden opduiken.”
Voor de oefening zelf koos HOGENT bewust voor een innovatieve aanpak. “In plaats van een klassieke PowerPointpresentatie werkten we met een HTML-slideshow die een gamified omgeving creëerde. Het voelde een beetje aan als een escape room, en daar kregen we heel wat positieve feedback op van het crisisteam. Deze interactieve aanpak maakte de oefening levendiger en realistischer.”
Bewustzijn creëren
Tijdens een gezamenlijke debriefingsessie deelden de deelnemers hun ervaringen en lessons learned. Voor de meeste hogescholen was het bewustzijn vergroten een van de belangrijkste doelstellingen van de oefening.
“Ons eerste grote doel is bereikt: alle ogen zijn open gegaan bij het crisisteam. Iedereen is zich terdege bewust geworden van het belang om voorbereid te zijn op een cybercrisis. Tegelijk werd ook duidelijk dat er nog heel wat werkpunten zijn, en dat is precies wat we wilden bereiken met deze eerste oefening.”
Kristof Van Doorsselaere, projectmanager Network & Security aan HOGENT
Eén van de leerpunten die regelmatig terugkwam, is het bepalen van criteria om een crisis af te roepen. “Wij hebben tijdens de eerste ronde van onze oefening bewust weinig informatie gegeven aan het crisisteam, om een scenario te creëren waar het niet meteen duidelijk was of een crisis afroepen nodig was. Dit heeft aangetoond - en dat bleek ook tijdens de oefening - dat we duidelijke criteria moeten afspreken voor wanneer een incident overgaat in een crisissituatie.”
Alternatieve communicatiekanalen
Veel deelnemende hogescholen maakten na de oefening al meteen werk van enkele quick wins, zo ook HOGENT. “Onze Directeur Communicatie is meteen aan de slag gegaan om een aantal blinde vlekken weg te werken. We beschikken nu over een volledig document dat de crisiscommunicatie bij een cybercrisis van A tot Z beschrijft.”
Ook de kennisdeling met andere hogescholen bleek waardevol. “Op aanraden van onze collega’s bij Howest hebben we een contract afgesloten met Proximus om snel via SMS te kunnen communiceren tijdens een crisis. Verder zijn er afspraken gemaakt over welke alternatieve tools we zullen gebruiken als onze communicatiekanalen niet meer beschikbaar of niet meer te vertrouwen zijn.”
Oefenen is nuttig
Over de belangrijkste conclusie van het traject zijn de deelnemers het eens: oefenen is belangrijk én nuttig. Door een realistisch crisisscenario te oefenen, krijg je een beter zicht op de sterke en zwakke punten van het crisismanagementproces in je organisatie.
“We beseffen dat er nog veel werk voor de boeg is. We moeten bijvoorbeeld nog een aantal playbooks uitwerken en ervoor zorgen dat alle informatie beschikbaar is in de alternatieve tools. Maar dankzij het traject met Belnet hebben we nu een sterke basis en een duidelijk stappenplan.”
Kristof Van Doorsselaere, projectmanager Network & Security aan HOGENT